Bilgisayarımı ilk kez kendim toparladığım günü hatırlıyorum: masaüstü kısayol çöplüğüne dönmüş, tarayıcıda tanımadığım iki araç çubuğu, açılış süresi bir kahve içmeye yetiyordu. Suçlu tek bir virüs değildi; yıllarca dikkatsizce kurduğum, hiç güncellemediğim ve "kaldır" deyip yarım bıraktığım onlarca programdı. O günden sonra program kurma kaldırma işini rastgele değil, küçük bir rutinle yapmaya başladım. Aşağıda kendi denemelerimden süzülen, işe yaradığını gördüğüm yöntemi anlatıyorum.
Bir programı kurmak beş saniye sürer; yanlış kurulan programı temizlemek bazen beş gün sürer. Bu yüzden ben zamanımın çoğunu kurulum öncesine harcıyorum.
Kurulum aşaması, sistemin sağlığı için en kritik yer. Buradaki hatalar sonradan yavaşlama, reklam yazılımı ve güvenlik açığı olarak geri dönüyor. Ben artık indirmeye başlamadan önce üç soruyu soruyorum: Bu yazılımı kim geliştiriyor? Dosyayı nereden indiriyorum? Kurulum sırasında bana ne teklif edilecek?
Tercih sıram şöyle: önce işletim sisteminin kendi mağazası (Microsoft Store, Mac App Store, Android'de Play Store), sonra yazılımın resmî web sitesi, en sonda paket yöneticileri. Windows'ta winget, macOS'ta Homebrew kullanmayı öğrenmek bana ciddi zaman kazandırdı; tek satırla kuruyor, tek satırla güncelliyorum.
"Ücretsiz indir", "crack", "full sürüm" gibi ifadelerin geçtiği toplayıcı sitelerden uzak durmamın nedeni basit: bu siteler kurulum dosyasını kendi paketleyicisine sarıp yanına istemediğim şeyler ekliyor. Kötü amaçlı yazılımlardan korunmayı anlattığım bölümde de değindiğim gibi, bulaşmaların büyük kısmı bilinçli olarak indirdiğimiz dosyalarla geliyor.
"İleri, ileri, ileri" alışkanlığı en pahalı alışkanlığım oldu. Şimdi şunları yapıyorum:
Güncelleme benim için özellik meselesi değil, güvenlik yaması meselesi. Bu yüzden işletim sistemi ve tarayıcı güncellemelerini otomatiğe aldım; bunlar zaten en çok saldırıya uğrayan katman. Sürücü güncellemelerinde ise daha temkinliyim: yalnızca bir sorun yaşıyorsam, üreticinin sitesinden güncelliyorum. Üçüncü parti "sürücü güncelleyici" programları, kurduğum kadar sorun da çıkardığı için listemden çıktı.
Ayda bir, elimle bir tur atıyorum: paket yöneticisiyle toplu güncelleme komutunu çalıştırıyorum, mağazadaki bekleyen güncellemeleri onaylıyorum, telefondaki uygulamalara bakıyorum. Yazılım güncellemelerinin önemini ayrıntılı işlediğim yazıda anlattığım mantık burada da geçerli: yamaların gecikmesi, açığın açık kalması demek.
Kaldırma işini yıllarca "Programlar ve Özellikler" penceresinden yapıp bitmiş sayıyordum. Oysa çoğu program ardında ayar klasörleri, arka plan servisleri ve başlangıç kayıtları bırakıyor. Sistem yavaşlamasının sessiz sebeplerinden biri bu artıklar.
Kalan izleri aradığım yerler genelde şunlar: kullanıcı klasöründeki AppData altındaki ayar dizinleri, macOS'ta Library/Application Support, ve varsa programın kendi klasörü. Kayıt defterine elle dokunmayı ise ancak yedek aldıysam yapıyorum; oradaki tek yanlış silme, sonraki iki saatimi yiyor.
Tarayıcı eklentileri ayrı bir başlık. Program kaldırılsa bile eklenti tarayıcıda kalabiliyor; bu yüzden tarayıcı eklenti listesini de aynı tur içinde gözden geçiriyorum. Tarayıcıyı hızlandırma bölümünde bahsettiğim gibi, kullanılmayan üç dört eklentiyi silmek bazen bellek kullanımını gözle görülür şekilde düşürüyor.
| Adım | Neden yapıyorum |
|---|---|
| Lisans anahtarını kaydetmek | Programı sonra tekrar kurmam gerekebiliyor |
| Ayar/proje dosyalarını yedeklemek | Kaldırıcı bazen kullanıcı verisini de siliyor |
| Geri yükleme noktası oluşturmak | Sistem bileşenine dokunan kaldırmalarda kurtarıcı |
| Hesabımdan çıkış yapmak | Cihaz limiti olan lisanslarda slot boşalıyor |
Yedekleme tarafında bulut depolamay