Geçen yaz bir arkadaşımla ayakkabı konuşmuştuk; telefonu masanın üstündeydi, ben hiçbir yerde arama yapmamıştım. Ertesi gün Facebook akışımda üç ayrı spor ayakkabı reklamı gördüm. Mikrofon dinliyor sanıp bir hafta paranoyak dolaştım. Sonra oturup reklam ayarlarını tek tek inceleyince gerçeğin çok daha sıradan olduğunu anladım: Arkadaşımın telefonuyla aynı Wi-Fi ağındaydım, benzer ilgi etiketlerine sahiptik ve o gün o markanın sitesine giren biri "benzer kitle" havuzuna beni de dahil etmişti. Yani sihir yok, veri var.
O günden sonra facebook reklam ayarları sayfasını yılda birkaç kez açıp temizlik yapmayı alışkanlık haline getirdim. Reklamları tamamen kapatmak mümkün değil — Facebook zaten reklamla ayakta duruyor — ama size gösterilen reklamların hangi veriye dayandığını ciddi ölçüde kısıtlayabiliyorsunuz. Aşağıda kendi düzenimi anlatıyorum.
Facebook'un ayar menüsü sürekli yer değiştiriyor, bu yüzden ezberlemek yerine arama kutusunu kullanmayı öneriyorum. Ayarlar bölümünde "reklam" yazdığınızda ilgili tüm başlıklar karşınıza geliyor. Bilgisayardan yapmak telefondan yapmaktan çok daha rahat; ekran küçük olunca listelerin yarısını kaçırıyorsunuz.
Reklam tercihleri içinde "Reklam konuları" ya da "İlgi alanların" adıyla geçen bölüm, Facebook'un sizinle ilgili çıkardığı etiketlerin listesi. İlk açtığımda 200'den fazla etiket vardı ve içlerinde hiç ilgilenmediğim onlarca konu bulunuyordu — "traktör", "düğün organizasyonu", "yatırım fonları" gibi. Muhtemelen bir arkadaşımın paylaşımına yorum yaptığım için eklenmişler.
Burada yapılacak iş sıkıcı ama etkili: Listeyi tek tek gezip alakasız olanları kaldırmak. Her etiketin yanında bir kaldırma seçeneği var. Ben ilk seferinde yaklaşık yirmi dakika harcadım. Kaldırdıktan sonra Facebook bu etiketi tekrar ekleyebilir; davranışınız o yönde sinyal verirse geri gelir. Bu yüzden altı ayda bir kontrol etmek gerekiyor.
Bence en rahatsız edici bölüm burası. "Seninle iletişim bilgilerini yükleyen reklamverenler" başlığı altında, e-posta adresinizi veya telefon numaranızı Facebook'a yükleyen şirketleri görüyorsunuz. Ben burada hiç alışveriş yapmadığım iki markayı, bir sigorta acentesini ve bir emlak firmasını buldum. Muhtemelen bir yerlerden satın alınmış listelerdi.
Her birinin yanındaki seçenekten "Bu reklamvereni gizle" diyebiliyorsunuz. Bu, listeden çıkmanızı sağlamıyor ama o firmanın reklamlarını görmenizi engelliyor. Kalıcı çözüm için firmanın kendisine veri silme talebi göndermek gerekiyor ki bu ayrı bir uğraş. En azından hangi şirketlerin elinde e-postanız olduğunu öğrenmiş oluyorsunuz — bu bilgi tek başına değerli, çünkü e-posta hesabınızın güvenliğini gözden geçirmeniz gerektiğini gösteriyor.
Bir sayfayı beğendiğinizde Facebook, arkadaşlarınıza "X bunu beğendi" şeklinde reklam gösterebiliyor. Reklam ayarları içindeki "Sosyal etkileşimleri içeren reklamlar" bölümünden bunu "Hiç kimse" olarak değiştirdim. Kendi profilim reklam malzemesi olmasın diye. Bu ayarın reklam sayısına etkisi yok ama isminizin bir markanın altında görünmesini engelliyor.
Asıl büyük etki burada. Facebook'un sizi tanıması sadece platform içindeki davranışlarınıza dayanmıyor; internetin büyük kısmında gömülü olan piksel kodları üzerinden gezindiğiniz siteleri de topluyor.
"Facebook dışı etkinlik" bölümünü ilk açtığımda 400'ün üzerinde site ve uygulama listelenmişti. Aylar önce bir kez girdiğim bir bilet sitesi, telefonuma indirip sildiğim bir oyun, bir kargo takip sayfası... Hepsi oradaydı.
İki seçenek var: Geçmişi bir kerelik temizlemek ve gelecekteki kaydı kapatmak. İkisini birden yapmanızı öneririm. Geçmişi sildiğinizde Facebook hesabınızla bu verilerin bağlantısı kopuyor. "Gelecekteki etkinliği yönet" bölümünden kaydı kapattığınızda ise yeni veriler hesabınıza işlenmiyor. Ben kapattıktan sonra reklamların belirgin şekilde "genelleştiğini" fark ettim — artık dün baktığım ürün karşıma çıkmıyor, yerine daha jenerik kampanyalar geliyor. Benim için iyi bir takas.
Facebook ayarları tek başına yetmiyor, çünkü takibin bir kısmı tarayıcı düzeyinde oluyor. Kendi düzenimde şunlar var:
Facebook uygulamasının konum iznini "Yalnızca uygulamayı kullanırken" olarak sınırlandırdım, arka plan konumunu tamamen kapattım. Ayrıca hesap ayarlarındaki konum geçmişini de sildim. Yan fayda olarak telefon pilim biraz daha uzun dayanmaya başladı; sürekli konum sorgusu yapan uygulamalar ciddi pil yiyor.
Reklam takibini azaltmak reklam sayısını az